19.10.2006 :: Warszawa NIH :: Polska, Niemcy i Rosja - Teza Malicki
Polska, Niemcy, Rosja – czy istnieje trójkąt?
Stosunki Polski z Rosją i Niemcami są silnie obciążone historią. Obciążenie to ciągle istnieje i odzywa się boleśnie, mimo przecież żywej w Polsce pamięci o pięknej postawie Niemców i pomocy w czasach stanu wojennego i „Solidarności” oraz mimo faktu, że oba kraje wspólnie należą do NATO i UE. Kluczowym, obecnie chyba jedynym poważnym obciążeniem historycznym są straty polskie w II wojnie światowej i ocena przesiedleń Niemców.
Stosunki polsko-rosyjskie są równie obciążone historycznie, co gorsza nawet obustronnie. Polacy zawsze mają w pamięci rozbiory, dramat powstań XIX w., próbę odebrania świeżo odzyskanej niepodległości w okresie wojny bolszewickiej 1920 r., napad i rozbiór 17 września 1939, Katyń, łagry, komunizację Polski po wojnie. Rosjanie z kolei wypominają Polakom m.in. udział w „dymitriadach” i zdobycie Moskwy w XVII w., chęć szerzenia katolicyzmu („polskiej wiary”) w Rosji, złe traktowanie jeńców Armii Czerwonej po wojnie bolszewickiej 1920 r.
Współcześnie – nie ma jakiejkolwiek wspólnej polityki polsko-rosyjskiej wobec Niemiec (co raczej oczywiste), ale nie ma również jakiejkolwiek wspólnej polityki polsko-niemieckiej wobec Rosji (co już nie jest oczywiste).
Brak współpracy polsko-rosyjskiej wobec Niemiec jest oczywisty, bo Polska i Niemcy są w Unii, a ponadto stosunki polsko-rosyjskie są w stanie hibernacji i zadrażnień, nie tylko z przyczyn historycznych, ale przede wszystkim współczesności, tzn. z powodu popierania przez Polskę niezależnych ruchów na obszarze postsowieckim (np. pomarańczowa rewolucja) i sprawy bezpieczeństwa energetycznego Polski.
Brak współpracy polsko-niemieckiej dziwi, zwłaszcza że były po złych doświadczeniach w poprzednich latach bardzo jasne deklaracje nowej kanclerz w tej sprawie. Ponadto istnieją formalne, realne i polityczne powody do współpracy Polski
i Niemiec, jako krajów Unii, wobec Rosji – kraju pozaunijnego. Przyczyną braku współpracy jest obecny, fatalny stan stosunków polsko-niemieckich, wynikający częściowo ze sporów historycznych, (np. o ocenę przesiedleń Niemców), ale głównie z polskich obaw wobec niemiecko-rosyjskiego sojuszu polityczno-energetycznego oraz odmienne zupełnie koncepcje polityki wschodniej – obu krajów z osobna i Unii jako grupy.
Polskie koncepcje polityki wschodniej zakładają przede wszystkim wspieranie niezależnej od Rosji polityki krajów i ruchów obywatelskich zwłaszcza na obszarze między Polską a Rosją oraz na obszarze dawnego Związku Sowieckiego w ogóle (Ukraina, Gruzja, Białoruś, Mołdawia) i zmniejszanie przez to wpływów Moskwy.
Tego typu koncepcje polityki wschodniej nie znajdują poparcia w polityce niemieckiej (zresztą chyba nigdzie w tzw. starej Unii), natomiast powodują zdecydowanie negatywne reakcje Moskwy, która uważa to za wkraczanie i ingerencję na swoim obszarze wpływów, pokazując przy okazji Polskę jako kraj, który może przeszkadzać w rozwoju dobrych relacji UE-Rosja.
Polityka niemiecka wobec Europy Wschodniej zakłada raczej rzeczowe uznawanie status quo, a więc realnie istniejących tam dziś wpływów oraz utrzymywanie jak najlepszych stosunków z Moskwą dla oczekiwanych, choć ciągle chyba mitycznych, wielkich korzyści dla gospodarki niemieckiej na tzw. „bezkresnych rynkach rosyjskich” oraz dla zabezpieczenia dostaw energii dla Niemiec.
W tej samej sprawie polityka polska, jak wspomniano, raczej stara się wpływać na zmianę status quo, zaś w sprawie systemu, dróg i dostaw energii zdecydowanie sprzeciwia się szantażowi energetycznemu Moskwy i dąży do zbudowania dla Polski i próbuje namawiać UE do budowania nowych, niezależnych od Rosji dróg dostaw mediów energetycznych.
Starcie polityczne polsko-rosyjskie na obszarze Europy Wschodniej ma charakter naturalny, gdyż wynika z naturalnej walki o wpływy polityczne i raczej trudno oczekiwać ocieplenia stosunków w tej sprawie. Natomiast raczej nie widać przyczyn dla stałego blokowania stosunków gospodarczych.
Starcie polsko-niemieckie jest natomiast nienaturalne i po uspokojeniu – przy, jak się zdaje – istniejącej chęci obu stron, zostanie ono załagodzone, gdyż w zasadzie nie ma poważniejszych racjonalnych podstaw, a politycznie wydaje się bezsensowne.
Realny układ interesów politycznych, narodowych i gospodarczych oraz realna konkurencyjność tych interesów powoduje, że w moim przekonaniu, owszem istnieją trzy linie między Niemcami, Rosją i Polską, ale nie tworzą one trójkąta, nawet nierównobocznego.
Dr. Jan Malicki
Direktor Studium Osteuropa
Uniwersytet Warszawski
Studium Europy Wschodniej
Pałac Potockich
Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
Polen
Tel. 0048 22 552 25 55
Email j.malicki@uw.edu.pl
Web http://www.studium.uw.edu.pl/?id=1&k=1
Foto:Bartlomiej Zborowski
Dane biograficzne
Ur. 1958, Dęby Szlacheckie – Żeromin.
Studia i aktywność naukowa
Studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim, praca o etosie rycerskim w Polsce u prof. Gieysztora
uzupełniające studia filologii klasycznej UW
udział w licznych krajowych i zagranicznych konferencjach naukowych, poświęconych sprawom Europy Wschodniej,
główny nurt zainteresowań naukowych i zawodowych: historia badań sowietologicznych i wschodnich, procesy przemian w Europie Wschodniej, ich tło, korzenie i uwarunkowania historyczne oraz szczególnie problemy narodowościowe regionu.
Działalność zawodowa
pracownik naukowy i kierownik Studium Europy Wschodniej, Instytut Orientalistyczny UW (od 1992).
Pełnione funkcje zawodowe
członek I-szej i późniejszych redakcji „Obozu” (od 1981 i po 1993);
założyciel i kierownik podziemnego Instytutu Europy Wschodniej (1983-85)
założyciel i redaktor naczelny kwartalnika „Przegląd Wschodni” (od 1991);
współzałożyciel (1991), obecnie kier. Studium Europy Wschodniej UW;
założyciel i redaktor międzynarodowej serii wydawniczej „Bibliografia Europy Wschodniej: Polska-Litwa-Białoruś-Ukraina-Rosja” (od 1995);
autor programu i kierownik „Studiów Wschodnich”, prowadzonych w Studium Europy Wschodniej (od 1998);
Działalność publiczna
uczestnik i organizator kilku przedsięwzięć podziemnych (1981-85);
więzień polityczny, proces i wyrok – 1985
Nagrody, wyróżnienia
nagroda im. Adolfa Bocheńskiego (wespół z Jerzym Turowiczem) (1993)
nagroda Fundacji Józefa Piłsudskiego – nagr. Historyczna im. Jerzego Łojka (1999)
Krzyż Rycerski Orderu Zasług Litwy (2006)
<< 19.10.2006 :: Warszawa NIH :: Polska, Niemcy i Rosja - Teza Wolff-Powęska |
| 19.10.2006 :: Warschau DHI :: Polen, Deutschland und Rußland - Statement Krzemiński >>